«Ο πατέρας μας έλεγε πάντα ότι, όταν θα βρεθούμε στην Ελλάδα, θα ακούσουμε τη φωνή του αίματος». Για τους αδελφούς Ιβάν και Μπόρις Τοντούροβ, δύο από τους σημαντικότερους χειρουργούς της Ουκρανίας, η φράση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια οικογενειακή ανάμνηση. Περιγράφει τη διπλή ταυτότητα που καθόρισε τη ζωή τους: Έλληνες ως προς την καταγωγή, Ουκρανοί ως προς την πατρίδα, την καθημερινότητα και το καθήκον
Οι δύο διακεκριμένοι γιατροί μίλησαν στη Γιούλια Γολοβάν, ακτιβίστρια του ουκρανικού κινήματος στην Ελλάδα, για την οικογενειακή τους ιστορία, την ιατρική δυναστεία που δημιούργησαν, τις ελληνικές ρίζες τους και τη μάχη που δίνουν τα ουκρανικά νοσοκομεία μέσα στον πόλεμο.
Η ιατρική παράδοση της οικογένειας ξεκίνησε ουσιαστικά από τον παππού τους, έναν εργάτη σε μεταλλουργικό εργοστάσιο, ο οποίος θεωρούσε τους γιατρούς τους πιο σημαντικούς και αξιοσέβαστους ανθρώπους. Το μεγάλο του όνειρο ήταν να δει τα εγγόνια του να υπηρετούν την υγεία. Από τα έξι εγγόνια, τα τέσσερα στράφηκαν στην ιατρική.
Καθοριστική υπήρξε και η παρουσία της μητέρας τους. Χρειάστηκε να προσπαθήσει τρεις φορές για να μπει στην Ιατρική, αλλά τελικά έγινε παιδίατρος και αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή της στους ασθενείς. Τα παιδιά της τη θυμούνται να επιστρέφει εξαντλημένη από τις εφημερίες και, παρ’ όλα αυτά, να ανοίγει την πόρτα του σπιτιού σε γονείς που ζητούσαν βοήθεια για τα παιδιά τους.
Ο Ιβάν έγινε χειρουργός. Ο μικρότερος αδελφός του, Μπόρις, ακολούθησε τον δρόμο που εκείνος είχε ανοίξει. Αν και αρχικά ήθελε να γίνει ουρολόγος, βρέθηκε σχεδόν τυχαία στην παιδοκαρδιοχειρουργική. Για δεκατρία χρόνια χειρουργούσε αποκλειστικά παιδιά, ενώ στη συνέχεια στράφηκε στις μεταμοσχεύσεις και στις επεμβάσεις καρδιάς ενηλίκων.
Οι ρίζες της οικογένειας βρίσκονται στους Έλληνες της Κριμαίας και της Αζοφικής. Οι πρόγονοί τους ανήκαν στις δεκάδες χιλιάδες ελληνικές οικογένειες που μεταφέρθηκαν βίαια το 1779 από την Κριμαία στην περιοχή της Μαριούπολης. Οι γονείς τους μιλούσαν την παλιά ελληνική διάλεκτο της περιοχής. Τα παιδιά δεν την έμαθαν ποτέ πραγματικά, αλλά μπορούσαν να την καταλαβαίνουν. Όταν οι γονείς μάλωναν και δεν ήθελαν να γίνουν αντιληπτοί, μιλούσαν μεταξύ τους ελληνικά.
«Νιώθουμε Έλληνες», λένε. «Όταν ένας Έλληνας διακρίνεται, χαιρόμαστε και λέμε: οι δικοί μας άνθρωποι». Την ίδια στιγμή, όμως, δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αμφιβολίας: η Ουκρανία είναι η πατρίδα τους. Εκεί γεννήθηκαν τα παιδιά τους, εκεί εργάζονται και εκεί επέλεξαν να παραμείνουν, ακόμη και όταν τους προτάθηκε να συνεχίσουν την καριέρα τους στην Ελλάδα ή σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η ρωσική εισβολή μετέτρεψε τα νοσοκομεία τους σε μικρά οχυρά. Χειρουργεία και χώροι υποδοχής ασθενών μεταφέρθηκαν στα υπόγεια. Γιατροί, νοσηλευτές και εθελοντές λειτουργούσαν ως μία ενιαία ομάδα, συγκεντρώνοντας φάρμακα, επιδέσμους, τρόφιμα και ό,τι άλλο ήταν απαραίτητο για τους τραυματίες και τους στρατιωτικούς.
Το καρδιολογικό Ινστιτούτο στο οποίο εργάζεται ο Μπόρις Τοντούροβ απέκτησε δικό του σύστημα θέρμανσης με βιομάζα, γεώτρηση, δεξαμενές νερού, δεκαπέντε γεννήτριες και συστήματα Starlink. Μπορεί, όπως λέει, να λειτουργεί αυτόνομα για τρεις μήνες, «σαν υποβρύχιο». Ακόμη και όταν το ηλεκτρικό ρεύμα διακόπτεται για ημέρες και οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται, οι επεμβάσεις δεν σταματούν.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το Ινστιτούτο πραγματοποίησε σε έναν χρόνο 63 μεταμοσχεύσεις καρδιάς, επίδοση που, σύμφωνα με τον ίδιο, το τοποθετεί στην τρίτη θέση στην Ευρώπη. Παράλληλα, οι Ουκρανοί γιατροί δοκιμάζουν τη μεταφορά οργάνων με υβριδικά drones. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί πειραματικές πτήσεις με καρδιές χοίρων και αναμένεται η κρατική έγκριση, ώστε στο μέλλον να μεταφέρονται με αυτόν τον τρόπο ανθρώπινες καρδιές, νεφρά και ήπατα.
Ο πόλεμος έχει δώσει στην ουκρανική ιατρική μια τεράστια, αλλά οδυνηρή εμπειρία στην αντιμετώπιση πολεμικών τραυμάτων, στις βλάβες της καρδιάς και στη χρήση συστημάτων ECMO για βαριά τραυματισμένους ασθενείς. Πρόκειται, όπως τονίζουν, για γνώση που αποκτήθηκε με πολύ βαρύ τίμημα, αλλά πλέον παρουσιάζεται σε διεθνή συνέδρια και αξιοποιείται από γιατρούς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Παρά τον πόλεμο, οι δύο αδελφοί διατηρούν ζωντανή τη σχέση τους με την Ελλάδα. Ο Ιβάν θυμάται περισσότερο τα Μετέωρα. Ο Μπόρις επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Αθήνα για εκπαίδευση στο Ωνάσειο και στη συνέχεια πήγαινε επί χρόνια στο Άγιο Όρος, όπου βοηθούσε τους μοναχούς στη συγκομιδή της ελιάς.
Στην Ελλάδα, λέει, αισθάνεται μια ανεξήγητη οικειότητα. Αναγνωρίζει στο χιούμορ, στη φιλοσοφία και στην αισιοδοξία των Ελλήνων στοιχεία των γονιών του. Είναι η «φωνή του αίματος». Μια φωνή που συνδέει τις χαμένες ελληνικές κοινότητες της Αζοφικής με τα χειρουργεία του σημερινού Κιέβου και με ανθρώπους που, ακόμη και κάτω από τις βόμβες, εξακολουθούν να αγωνίζονται για να δώσουν σε άλλους μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.
Δείτε ολόκληρη τη συνέντευξη στο κανάλι της Γιούλιας Γολοβάν
