«Άγνωστος» μέχρι την πτώση του κομμουνισμού, ο Βίτολντ Πιλέτσκι ήταν ένας ήρωας που αξίζει να θυμόμαστε. Αγωνίστηκε κατά του χιτλερισμού, μπήκε εθελοντικά στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς για να μαζέψει πληροφορίες, έδωσε τις πιο δύσκολες μάχες που μπορεί ένας άνθρωπος να δώσει. Αλλά… εκτελέστηκε από το κομμουνιστικό καθεστώς που ήρθε μετά τους ναζί να «απελευθερώσει» τη χώρα του.
Η βιογραφία του Βίτολντ Πιλέτσκι είναι μία από εκείνες πάνω στις οποίες γυρίζονται ταινίες. Πολωνός αξιωματικός, μέλος της αντίστασης κατά της ναζιστικής κατοχής, αποφάσισε το 1940 να κάνει κάτι που δύσκολα χωράει ο ανθρώπινος νους: να συλληφθεί σκόπιμα από τους Γερμανούς ώστε να σταλεί στο Άουσβιτς. Στόχος του ήταν να δει από μέσα τι πραγματικά συνέβαινε εκεί, να οργανώσει δίκτυο αντίστασης και να μεταφέρει πληροφορίες προς τον έξω κόσμο. Στις 19 Σεπτεμβρίου 1940 άφησε τον εαυτό του να συλληφθεί σε γερμανική επιχείρηση στη Βαρσοβία. Λίγες ημέρες αργότερα βρέθηκε στο Άουσβιτς με το ψευδώνυμο Tomasz Serafiński και τον αριθμό κρατουμένου 4859.
Μέσα στο στρατόπεδο ο Πιλέτσκι δεν περιορίστηκε στην επιβίωση. Οργάνωσε μαζί με άλλους κρατούμενους ένα παράνομο δίκτυο αντίστασης, συγκέντρωνε πληροφορίες για τις δολοφονίες και τις συνθήκες κράτησης και προσπαθούσε να δημιουργήσει μηχανισμό αλληλοβοήθειας μεταξύ των φυλακισμένων. Οι αναφορές του ήταν από τις πρώτες οργανωμένες μαρτυρίες που έφτασαν στην πολωνική αντίσταση για όσα συνέβαιναν στο Άουσβιτς, συμπεριλαμβανομένης της εξόντωσης Εβραίων, Πολωνών και Σοβιετικών αιχμαλώτων. Πρότεινε ακόμη και σχέδιο ένοπλης επίθεσης στο στρατόπεδο από την πολωνική Αντίσταση, αλλά η πρόταση θεωρήθηκε υπερβολικά επικίνδυνη και δεν εγκρίθηκε.
Έμεινε εκεί σχεδόν τρία χρόνια. Τη νύχτα της 26ης προς 27η Απριλίου 1943, μαζί με δύο άλλους κρατούμενους, τον Γιαν Ρέντζεϊ και τον Έντουαρντ Τσιεσιέλσκι, δραπέτευσε. Μετά την απόδρασή του συνέταξε εκτενή αναφορά για το Άουσβιτς και συνέχισε αμέσως τη δράση του στην πολωνική αντίσταση. Αλλά ούτε και τότε θεώρησε ότι είχε «κάνει αρκετά». Το 1944 πολέμησε στην Εξέγερση της Βαρσοβίας εναντίον των Γερμανών. Μετά την κατάρρευση της εξέγερσης αιχμαλωτίστηκε και οδηγήθηκε σε στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου στη Γερμανία.
Το τέλος του πολέμου όμως δεν έφερε για τον Πιλέτσκι αυτό που συνήθως ονομάζουμε απελευθέρωση. Μετά την απελευθέρωσή του από αμερικανικές δυνάμεις πήγε στην Ιταλία και εντάχθηκε στο 2ο Πολωνικό Σώμα του στρατηγού Βλαντίσλαβ Άντερς. Το 1945 επέστρεψε στην Πολωνία, η οποία πλέον βρισκόταν υπό κομμουνιστικό καθεστώς και ισχυρή σοβιετική επιρροή. Εκεί ανέλαβε αποστολή συλλογής πληροφοριών για τις διώξεις πρώην μελών της πολωνικής Αντίστασης και για τη λειτουργία του νέου καθεστώτος.
Τον Μάιο του 1947 συνελήφθη από τις κομμουνιστικές υπηρεσίες ασφαλείας. Ακολούθησαν ανακρίσεις και βασανιστήρια. Σε μια από τις πιο γνωστές φράσεις που αποδίδονται στον Πιλέτσκι εκείνη την περίοδο, φέρεται να είπε στη σύζυγό του ότι μπροστά σε όσα περνούσε στις φυλακές του κομμουνιστικού καθεστώτος, «το Άουσβιτς ήταν παιχνίδι».
Στις 15 Μαρτίου 1948 στρατιωτικό δικαστήριο τον καταδίκασε σε θάνατο με κατηγορίες περί κατασκοπείας. Στις 25 Μαΐου 1948, σε ηλικία 47 ετών, ο άνθρωπος που είχε επιβιώσει από το Άουσβιτς και είχε πολεμήσει τους Ναζί εκτελέστηκε με πυροβολισμό στο πίσω μέρος του κεφαλιού στη φυλακή Μοκότουφ της Βαρσοβίας. Για δεκαετίες το όνομά του σχεδόν εξαφανίστηκε από την επίσημη ιστοριογραφία της κομμουνιστικής Πολωνίας. Η καταδίκη του ακυρώθηκε μόλις το 1990, μετά την πτώση του καθεστώτος.

