Η ρωσική οικονομία μπορεί να δυσκολεύεται να βρει εργατικά χέρια, οι επιχειρήσεις να πιέζονται από τα υψηλά επιτόκια και οι πολίτες να βλέπουν το πραγματικό τους εισόδημα να εξανεμίζεται από τις ανατιμήσεις. Υπάρχει, όμως, ένας κλάδος που δεν ανησυχεί ιδιαίτερα για την έλλειψη πελατών: η βιομηχανία της κηδείας.
Στη Ρωσία του πολέμου, τα γραφεία τελετών, οι κατασκευαστές φερέτρων, τα αποτεφρωτήρια και οι εταιρείες ταφής καταγράφουν συνεχή ανάπτυξη. Πρόκειται για μία από τις πιο μακάβριες εκφράσεις της λεγόμενης «πολεμικής οικονομίας»: το κράτος στέλνει όλο και περισσότερους άνδρες στο μέτωπο και, πίσω στην πατρίδα, δημιουργούνται όλο και περισσότερες επιχειρήσεις για να τους θάψουν.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφηκαν στη Ρωσία 995 νέες εταιρείες και ατομικές επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών κηδείας, αριθμός αυξημένος κατά 22,5% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025 και ο υψηλότερος των τελευταίων πέντε ετών, σύμφωνα με στοιχεία της πλατφόρμας Rusprofile που δημοσίευσε η ρωσική εφημερίδα Kommersant. Στα τέλη Ιουνίου, ο συνολικός αριθμός των επιχειρήσεων του κλάδου είχε φτάσει τις 11.500, παρουσιάζοντας ετήσια αύξηση 7,6%.
Η τάση είχε γίνει εμφανής ήδη από τους πρώτους μήνες του έτους. Μόνο κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 είχαν ιδρυθεί 524 νέες επιχειρήσεις, κατά 37,5% περισσότερες από την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Από τις συνολικά 11.300 επιχειρήσεις που λειτουργούσαν τότε στον κλάδο, περίπου το 78% ήταν ατομικές επιχειρήσεις.
Τα έσοδα ακολουθούν την ίδια ανοδική πορεία. Τους πρώτους δύο μήνες του 2026, η πραγματική ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών κηδείας αυξήθηκε κατά 6,9%, ενώ η αξία τους σε χρήμα ανέβηκε κατά 15,7%, φτάνοντας τα 22,7 δισεκατομμύρια ρούβλια.
Το 2025, οι εταιρείες του κλάδου είχαν εισπράξει 39,5 δισεκατομμύρια ρούβλια μόνο μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου, ποσό αυξημένο κατά 12,7% σε έναν χρόνο. Την ίδια περίοδο είχαν πεθάνει στη Ρωσία περίπου 662.700 άνθρωποι, κατά 4,5% περισσότεροι σε σύγκριση με τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2024.
Για ολόκληρο το 2024, ο επίσημα καταγεγραμμένος τζίρος των υπηρεσιών κηδείας έφτασε τα 108,3 δισεκατομμύρια ρούβλια, αυξημένος κατά 7,7%. Είχε προηγηθεί ανάπτυξη 11,5% το 2023 και 10,6% το 2022. Παρότι ένα μέρος της ανόδου αντανακλά τον πληθωρισμό, τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι κατά τους πρώτους έντεκα μήνες του 2024 οι θάνατοι στη χώρα είχαν αυξηθεί κατά 4,3%, φτάνοντας τα 1,67 εκατομμύρια.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η εικόνα των μεγαλύτερων εταιρειών του κλάδου. Οι πέντε κορυφαίες επιχειρήσεις κηδειών στη Ρωσία εμφάνισαν το 2024 συνολικά έσοδα 14,872 δισεκατομμυρίων ρουβλίων, κατά 2,923 δισεκατομμύρια ή 24% περισσότερα από το προηγούμενο έτος. Μόνο η κρατική εταιρεία «Ritual» της Μόσχας αύξησε τον τζίρο της κατά 22%, στα 5,5 δισεκατομμύρια ρούβλια.
Ανάλογη άνοδος καταγράφεται και στο κόστος του θανάτου. Από τις αρχές του 2022 έως τους πρώτους μήνες του 2026, η τιμή κατασκευής ενός φερέτρου αυξήθηκε συνολικά κατά περίπου 84%, ενώ το κόστος διάνοιξης ενός τάφου κατά 51%. Μόνο μέσα στο 2025, η επίσημη μέση τιμή ενός φερέτρου ανέβηκε κατά 9,3%, στα 8.600 ρούβλια, και η διάνοιξη του τάφου κατά 13,3%, στα 12.600 ρούβλια.
Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της ρωσικής αγοράς αποδίδουν την αύξηση των εταιρειών και σε διοικητικούς λόγους. Πολλές υπηρεσίες που λειτουργούσαν επί χρόνια χωρίς κανονική εγγραφή υποχρεώνονται τώρα, λόγω των ελέγχων, να βγουν από τη γκρίζα ζώνη. Παράλληλα, πρώην εργαζόμενοι σε νεκροτομεία και γραφεία τελετών ανοίγουν δικές τους μικρές επιχειρήσεις, ενώ ορισμένες εταιρείες κατακερματίζονται για φορολογικούς λόγους. Επομένως, η αύξηση των εγγραφών δεν σημαίνει ότι κάθε νέα εταιρεία δημιουργήθηκε αποκλειστικά επειδή αυξήθηκαν οι νεκροί του πολέμου.
Ωστόσο, παρά τις δικαιολογίες, είναι εμφανές ότι αυτή η αύξηση συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις τεράστιες απώλειες που έχουν στον πόλεμο οι Ρώσοι. Η κοινή έρευνα του BBC Russian και της ανεξάρτητης ρωσικής ιστοσελίδας Mediazona είχε επιβεβαιώσει ονομαστικά, μέχρι τις 19 Ιουνίου 2026, τον θάνατο 227.680 Ρώσων στρατιωτικών. Ο κατάλογος βασίζεται αποκλειστικά σε δημόσιες πηγές και, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, δεν περιλαμβάνει όλους τους νεκρούς, ο αριθμός των οποίων εκτιμάται να είναι τουλάχιστον διπλάσιος από τον προαναφερόμενο.
Οι επιπτώσεις διακρίνονται και στα δημογραφικά στοιχεία. Ανάλυση των στοιχείων της Rosstat έδειξε ότι το 2023 η εκτιμώμενη υπερβάλλουσα θνησιμότητα μεταξύ των Ρώσων ανδρών ηλικίας 20 έως 49 ετών έφτασε περίπου τις 42.000, ενώ η θνησιμότητα των ανδρών ηλικίας 20 έως 29 ετών ήταν περίπου 50% υψηλότερη από ό,τι το 2019.
Το Κρεμλίνο παρουσιάζει τη μετάβαση σε μια πολεμική οικονομία ως απόδειξη αντοχής και ανάπτυξης. Πίσω, όμως, από τα εργοστάσια όπλων, τα επιδόματα κατάταξης και τις κρατικές παραγγελίες υπάρχει μία ακόμη οικονομία, περισσότερο σιωπηλή αλλά εξίσου χαρακτηριστική: εκείνη των φερέτρων, των τάφων και των γραφείων τελετών.
Μπορεί οι περισσότεροι παραγωγικοί κλάδοι της χώρας να αγωνίζονται να επιβιώσουν, αλλά στη σημερινή Ρωσία υπάρχει τουλάχιστον μία αγορά με εξασφαλισμένη ζήτηση. Όσο ο πόλεμος συνεχίζεται και τα φέρετρα επιστρέφουν στις ρωσικές πόλεις και τα χωριά, το «τελευταίο ταξίδι» εξελίσσεται σε μία από τις πιο σταθερές επιχειρηματικές δραστηριότητες της χώρας.
