Το πρόσφατο περιστατικό στο Μπαϊκονούρ, όπου η μοναδική ενεργή ρωσική εξέδρα εκτόξευσης επανδρωμένων αποστολών υπέστη σοβαρή ζημιά αμέσως μετά την εκτόξευση του Soyuz, δεν είναι ένα μεμονωμένο ατύχημα. Είναι η κορυφή του παγόβουνου μιας βαθιάς και συστημικής φθοράς των ρωσικών δημοσίων υποδομών. Για πρώτη φορά μετά από 60 χρόνια, η Ρωσία δεν έχει λειτουργική πλατφόρμα για να στείλει αστροναύτες στο διάστημα – και η εικόνα αυτή δεν οφείλεται σε κάποιο εξαιρετικό τεχνικό παράγοντα, αλλά στην έλλειψη συντήρησης.
Αυτό που βλέπει σήμερα ο κόσμος στο διάστημα, το βλέπουν εδώ και χρόνια εκατομμύρια Ρώσοι στην καθημερινότητά τους. Από τα συστήματα θέρμανσης μέχρι το αποχετευτικό και το πόσιμο νερό, από τις ενεργειακές υποδομές έως τις γέφυρες και τους δρόμους, η Ρωσία ζει μια «σιωπηλή κρίση υποδομών» που τώρα πλέον δεν κρύβεται.
Πώς ο πόλεμος επιδείνωσε την κατάσταση
Τα προβλήματα αυτά υπήρχαν ήδη. Όμως τα τελευταία τρία χρόνια η κατάσταση έχει χειροτερέψει δραματικά, για δύο βασικούς λόγους:
Πρώτον, η έλλειψη πόρων.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία απορροφά τεράστια ποσά – τόσο από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό όσο και από τους δήμους και τις περιφέρειες. Χρήματα που πριν πήγαιναν σε ανακαινίσεις δικτύων, υποσταθμών, αγωγών ή υποδομών, πλέον κατευθύνονται είτε άμεσα στον στρατό είτε έμμεσα σε στρατιωτικές ανάγκες. Ακόμη και έργα που είχαν προγραμματιστεί πριν τον πόλεμο έχουν «παγώσει» επ’ αόριστον.
Δεύτερον, η έλλειψη χεριών.
Η Ρωσία έχει χάσει εκατοντάδες χιλιάδες ειδικευμένους τεχνίτες και μηχανικούς: άλλοι επιστρατεύτηκαν, άλλοι έφυγαν στο εξωτερικό, και άλλοι απορροφήθηκαν από τη στρατιωτική βιομηχανία, η οποία προσφέρει πολύ υψηλότερους μισθούς.
Η κατάσταση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και να επιδεινωθεί το επόμενο διάστημα, κρίνοντας από διάφορους παράγοντες, όπως ο νέος προϋπολογισμός που υπέγραψε ο Πούτιν, ο οποίος δίνει περίπου το 40% των κρατικών πόρων σε πόλεμο και καταστολή παράλληλα αφαιρώντας χρήματα από υποδομές και άλλες ανάγκες των πολιτών.
Σήμερα πολλές πόλεις αναφέρουν ότι δεν έχουν ούτε προσωπικό ούτε εξειδίκευση για να πραγματοποιήσουν βασικές επισκευές. Υπάρχουν περιφέρειες που έχουν φτάσει στο σημείο να ανακοινώνουν ότι οι δημοτικές υπηρεσίες λειτουργούν «με το 40% του προσωπικού που απαιτείται».
Υποδομές θέρμανσης σε κατάρρευση
Κάθε χειμώνα χιλιάδες πόλεις μένουν χωρίς θέρμανση. Τα δίκτυα είναι 40–50 ετών, αλλά δεν αντικαθίστανται. Πέρσι, πάνω από 12.000 σοβαρές βλάβες σημειώθηκαν στα συστήματα κεντρικής θέρμανσης. Οι δήμοι προειδοποιούν ότι 60% των αγωγών “έχει ξεπεράσει το όριο ζωής”.
Αποχέτευση και πόσιμο νερό
Πολλές εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων λειτουργούν με τεχνολογία της δεκαετίας του ’70. Η φθορά φτάνει το 40–60%. Καθημερινά υπάρχουν αναφορές για υπερχείλιση λυμάτων, σπασμένους αγωγούς, έως και μολυσμένο πόσιμο νερό — όχι λόγω τεχνικής αδυναμίας, αλλά επειδή κανείς δεν τις συντηρεί.
Ενεργειακό και ηλεκτρικό δίκτυο
Μετασχηματιστές και υποσταθμοί λειτουργούν στα όριά τους. Οι διακοπές ρεύματος αυξάνονται κάθε χρόνο. Οι κυρώσεις εμποδίζουν την εισαγωγή ανταλλακτικών, ενώ η έλλειψη προσωπικού κάνει τις επισκευές αργές ή πρόχειρες.
Δρόμοι, γέφυρες, σιδηρόδρομοι
Γέφυρες έχουν καταρρεύσει σε αρκετές περιοχές. Σιδηροδρομικά δίκτυα χρειάζονται ανακατασκευή. Τα κονδύλια όμως διοχετεύονται σχεδόν αποκλειστικά στις στρατιωτικές ανάγκες.
