Υπάρχουν και ψυχολογικά αίτια πίσω από την άνοδο της AfD στη Γερμανία. Δεν είναι φυσικά τα μόνα. Η εκλογική συμπεριφορά επηρεάζεται από οικονομικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς και ιστορικούς παράγοντες, ενώ κάθε προσπάθεια να εξηγηθεί ένα τόσο σύνθετο φαινόμενο με μία μόνο αιτία θα ήταν παραπλανητική. Ωστόσο, η πολιτική ψυχολογία μας βοηθάει να κατανοήσουμε γιατί σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας συγκεκριμένα κόμματα και μηνύματα αποκτούν μεγαλύτερη απήχηση.
Η συζήτηση αυτή επανήλθε με ένταση μετά το πολύ ισχυρό αποτέλεσμα της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου το κόμμα κατέγραψε περίπου 44%, επιβεβαιώνοντας ότι έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια ενός απλού κόμματος διαμαρτυρίας και έχει αποκτήσει βαθιά κοινωνική επιρροή σε τμήματα της γερμανικής κοινωνίας.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που εξετάζει η ψυχολογία είναι η στάση των ανθρώπων απέναντι στην αβεβαιότητα. Ο σύγχρονος κόσμος χαρακτηρίζεται από συνεχείς μεταβολές: πόλεμος στην Ευρώπη, ενεργειακές κρίσεις, μετανάστευση, τεχνολογικές ανατροπές, αλλαγές στην αγορά εργασίας και αμφισβήτηση παραδοσιακών πολιτικών βεβαιοτήτων. Για ένα μέρος του πληθυσμού αυτή η κατάσταση προκαλεί έντονη δυσφορία και ενισχύει την ανάγκη για σαφείς απαντήσεις, σταθερότητα και έλεγχο.
Στην ψυχολογία χρησιμοποιείται ο όρος «ανοχή στην αμφισημία» για να περιγράψει το πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να αποδεχθεί καταστάσεις χωρίς καθαρές, μονοσήμαντες απαντήσεις. Πρόσφατη γερμανική μελέτη έδειξε ότι χαμηλότερη ανοχή στην αμφισημία συνδέεται με ισχυρότερες αυταρχικές και λαϊκιστικές στάσεις, μεγαλύτερη καχυποψία απέναντι στη μετανάστευση και αυξημένη πιθανότητα υποστήριξης της AfD. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η σχέση αυτή δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει την ψήφο, είναι όμως ένας υπαρκτός παράγοντας.
Αυτό βοηθά να καταλάβουμε και ένα βασικό πλεονέκτημα των ριζοσπαστικών πολιτικών αφηγημάτων. Σε ένα περιβάλλον όπου οι αιτίες των προβλημάτων είναι σύνθετες, ένα κόμμα που προσφέρει σαφείς ενόχους και απλές ερμηνείες μειώνει ψυχολογικά την αίσθηση χάους. Οι μετανάστες, οι Βρυξέλλες, οι ελίτ, η ενεργειακή πολιτική ή η βοήθεια προς την Ουκρανία μπορούν να ενταχθούν σε ένα ενιαίο αφήγημα απώλειας ελέγχου και εθνικής παρακμής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο συνδυασμός ανασφάλειας με αυξημένη ανάγκη για τάξη. Άλλη πρόσφατη έρευνα στη Γερμανία έδειξε ότι η αίσθηση κοινωνικής ή οικονομικής στέρησης γίνεται ισχυρότερος παράγοντας έλξης προς την άκρα δεξιά όταν συνοδεύεται από αυταρχικές αντιλήψεις και ισχυρή ανάγκη για σταθερότητα και έλεγχο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ψηφοφόροι της AfD μπορούν να περιγραφούν συλλογικά με ψυχολογικούς όρους. Θα ήταν λάθος και επιστημονικά πρόχειρο. Υπάρχουν πραγματικές οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, ιδίως μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας, μεγάλη δυσπιστία προς τους θεσμούς, διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες, μεταναστευτικό, ενεργειακή πολιτική και έντονη δυσαρέσκεια με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Στην Ανατολική Γερμανία προστίθεται και η ιδιαίτερη μετασοβιετική εμπειρία, καθώς και μια διαφορετική σχέση με τη Ρωσία.
Η ψυχολογία, επομένως, δεν δίνει τη μοναδική εξήγηση για την άνοδο της AfD. Δείχνει όμως ότι όσο αυξάνεται η αίσθηση ότι ο κόσμος γίνεται απρόβλεπτος, ασταθής και δύσκολος να ερμηνευθεί, τόσο αυξάνεται και η πολιτική δύναμη εκείνων που υπόσχονται βεβαιότητα, τάξη και απλές απαντήσεις. Οι εύκολες απαντήσεις σε δύσκολα προβλήματα είναι το βούτυρο στο ψωμί των λαικιστών ανά τον κόσμο και σε αυτή την περίοδο αυτό το βούτυρο έχει μεγάλη ζήτηση.
ww3.gr
