Η νέα Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ επιβεβαιώνει αυτό που πολλοί φοβόντουσαν: η Ουάσινγκτον απομακρύνεται από την ευρωπαϊκή άμυνα και στρέφει τις δυνάμεις της στον Ινδο-Ειρηνικό, προετοιμάζοντας την αναμέτρηση με την Κίνα. Το έγγραφο της διοίκησης Τραμπ περιγράφει την Ευρώπη ως ήπειρο σε παρακμή και προειδοποιεί ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να στηρίζονται στην αμερικανική προστασία. Οι ΗΠΑ απαιτούν από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν σχεδόν εξ’ ολοκλήρου το βάρος της άμυνας μέχρι το 2027 – διαφορετικά θα αποσυρθούν από κρίσιμους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον ετοιμάζει την άμυνα της Ταϊβάν μαζί με την Ιαπωνία, αφήνοντας καθαρά να εννοηθεί ποιο είναι το πραγματικό μέτωπο του 21ου αιώνα. Η Ευρώπη μπαίνει σε μια νέα εποχή: χωρίς βεβαιότητες, χωρίς ομπρέλα και χωρίς χρόνο για χάσιμο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δημοσίευσαν τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας – ένα έγγραφο που επιβεβαιώνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι η Ουάσινγκτον αλλάζει ρότα. Πρόκειται για μια στροφή που βλέπουμε εδώ και χρόνια, αλλά τώρα πλέον αποκτά επίσημη μορφή: η Αμερική απομακρύνεται από τον ρόλο του εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας και στρέφει το ενδιαφέρον της στον Ινδο-Ειρηνικό και στην ανάσχεση της Κίνας. Η νέα στρατηγική μιλάει ανοιχτά για μια Ευρώπη «σε παρακμή», προειδοποιεί για «πολιτισμική διάβρωση» λόγω μεταναστευτικών ροών, επιτίθεται κατά των ευρωπαϊκών θεσμών και –πάνω απ’ όλα– δηλώνει ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναλάβουν πλέον το μεγαλύτερο βάρος της άμυνάς τους.
Η “Αμερική Πρώτα” αλλάζει το δυτικό σύστημα ασφάλειας
Το έγγραφο της διοίκησης Τραμπ επαναλαμβάνει τη γνωστή ιδέα του “America First”: οι ΗΠΑ δεν θέλουν πλέον να παίζουν τον ρόλο του αστυνόμου του κόσμου. Προβάλλεται η εικόνα ενός «προέδρου της ειρήνης» που θα απέχει από τις διεθνείς συγκρούσεις, εκτός αν απειλούνται ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα. Αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ συγκεκριμένο: στην Ευρώπη, η Αμερική θα περιοριστεί στη διαχείριση κρίσεων και όχι στη μόνιμη προστασία.
Την ίδια στιγμή, η στρατηγική παρουσιάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως αποδυναμωμένες, ως κυβερνήσεις μειοψηφίας που –σύμφωνα με την αμερικανική ανάγνωση– δεν έχουν το θάρρος να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της εποχής. Μάλιστα, η Ουάσινγκτον φτάνει στο σημείο να προειδοποιεί ότι η Ευρώπη κινδυνεύει με «πολιτισμικό σβήσιμο» μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, κάνοντας ευθεία αναφορά στις ακροδεξιές αφηγήσεις περί εθνικής ταυτότητας και μεταναστευτικών ροών.
Για πρώτη φορά σε επίσημο στρατηγικό έγγραφο των ΗΠΑ, τέτοιες θέσεις όχι μόνο καταγράφονται αλλά και παρουσιάζονται ως στοιχεία που θα πρέπει να “καλλιεργηθούν” μέσα στην ίδια την Ευρώπη, δίνοντας θετικό πρόσημο στην άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων.
Το ουκρανικό ερώτημα και η επιθυμία “ταχείας σταθεροποίησης”
Στο θέμα της Ουκρανίας η νέα στρατηγική δείχνει μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση από αυτή που κυριαρχεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι ο «κύριος στόχος» τους είναι η γρήγορη λήξη της σύγκρουσης και η αποφυγή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Δηλαδή, στην πράξη, μια διαδικασία διαπραγμάτευσης με τη Ρωσία.
Αυτή η θέση απέχει πολύ από τη γραμμή Ευρωπαίων όπως η Γερμανία, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής, που θεωρούν ότι η ασφάλεια της Ευρώπης περνά μόνο μέσα από την ήττα της ρωσικής εισβολής. Στην ευρωπαϊκή πλευρά επικρατεί η λογική ότι «αν η Ρωσία κερδίσει στην Ουκρανία, η Ευρώπη θα είναι ο επόμενος στόχος».
Αντίθετα, οι ΗΠΑ μιλούν για «ρεαλισμό» και κατηγορούν τους Ευρωπαίους ότι καλλιεργούν «ανέφικτες προσδοκίες». Αυτή η διαφορά στην ερμηνεία του πολέμου είναι, ίσως, η μεγαλύτερη ένδειξη του πόσο έχει αλλάξει ο κόσμος τα τελευταία δέκα χρόνια.
Το μήνυμα προς την Ευρώπη: “Μέχρι το 2027 αναλαμβάνετε μόνοι σας”
Οι αποκαλύψεις του Reuters ήταν χαρακτηριστικές: σε συναντήσεις με Ευρωπαίους διπλωμάτες και στρατιωτικούς, οι Αμερικανοί δήλωσαν ξεκάθαρα ότι αν μέχρι το 2027 η Ευρώπη δεν έχει αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος των αμυντικών υποχρεώσεων, τότε οι ΗΠΑ θα αποχωρήσουν από κρίσιμους μηχανισμούς σχεδιασμού του ΝΑΤΟ.
Δεν μιλάμε για γενικόλογες δηλώσεις. Μιλάμε για όρια, ημερομηνίες και προειδοποιήσεις.
Οι Αμερικανοί ζητούν από την Ευρώπη να αναλάβει:
- την παραγωγή βαρέων όπλων
- την κατασκευή πυραυλικών συστημάτων
- τις δυνατότητες αναγνώρισης και πληροφοριών
- την προμήθεια πυρομαχικών υψηλής κλίμακας
- την κάλυψη κρίσιμων κενών στον αεράμυνα
Με άλλα λόγια, ζητούν να καλυφθούν οι τεράστιες αμερικανικές ικανότητες που σήμερα είναι απολύτως αναντικατάστατες.
Οι Ευρωπαίοι, όμως, απαντούν ότι το 2027 είναι εντελώς μη ρεαλιστική προθεσμία: ούτε η παραγωγή μπορεί να αυξηθεί τόσο γρήγορα, ούτε οι διαδικασίες προμηθειών επιτρέπουν τέτοιους ρυθμούς.
Αλλά η Ουάσινγκτον φαίνεται αποφασισμένη: είτε η Ευρώπη ανεξαρτητοποιείται αμυντικά, είτε οι Αμερικανοί περιορίζουν τον ρόλο τους.
Κι ο λόγος; Η Κίνα και η Ταϊβάν
Ο μεγάλος καταλύτης αυτής της αλλαγής είναι ένας: η Κίνα. Οι ΗΠΑ βλέπουν ότι το κέντρο βάρους του πλανήτη μετακινείται αποφασιστικά προς τον Ινδο-Ειρηνικό.
Η Ταϊβάν, η Νότιο Σινική Θάλασσα, η τεχνολογική κυριαρχία, οι θαλάσσιες οδοί: εκεί θα κριθεί ο 21ος αιώνας.
Και η νέα στρατηγική αφήνει καθαρά να εννοηθεί ότι η άμυνα της Ταιβάν θα βασιστεί κυρίως στη συνεργασία ΗΠΑ–Ιαπωνίας, με πιθανή συμμετοχή της Νότιας Κορέας και της Αυστραλίας. Άρα, για την Αμερική, η Ευρώπη δεν είναι πλέον το κέντρο. Είναι μια περιφέρεια που πρέπει να μάθει να στέκεται μόνη της. Μια Ευρώπη που πρέπει να αποφασίσει
Οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη ξεκινήσει μια προσπάθεια να ενισχύσουν την άμυνά τους:
- αύξηση δαπανών
- μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα
- ευρωπαϊκή παραγωγή πυρομαχικών
- σχέδιο €800 δισ. για ανασυγκρότηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας
- στόχος για 5% του ΑΕΠ σε αμυντικές δαπάνες – μια ιδέα που έχει “υιοθετήσει” ήδη ο Τραμπ
Αλλά όλα αυτά χρειάζονται χρόνο, πολιτική βούληση και –κυρίως– ενότητα. Κάτι που η Ευρώπη σήμερα δεν έχει.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;
Το μήνυμα από την Ουάσινγκτον είναι το εξής: Η Αμερική δεν εγκαταλείπει την Ευρώπη. Αλλά δεν θα την προστατεύει για πάντα. Στον νέο κόσμο που έρχεται, ο καθένας αναλαμβάνει το δικό του βάρος.
Και αυτό σημαίνει ότι:
- η Ουκρανία θα χρειαστεί πολύ μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στήριξη
- οι ευρωπαϊκοί στρατοί θα πρέπει να πολλαπλασιαστούν
- η Ευρώπη θα πρέπει να αποκτήσει αυτάρκεια σε όπλα, πυρομαχικά, drones και αεράμυνα
- οι ΗΠΑ θα επικεντρωθούν στην Κίνα και στον Ειρηνικό
- το ΝΑΤΟ ίσως αλλάξει χαρακτήρα – λιγότερο αμερικανικό, πιο ευρωπαϊκό
- η στρατηγική εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ τελειώνει
Αυτή είναι η πραγματική, μεγάλη αλλαγή της εποχής μας. Η νέα Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ δεν είναι απλώς ένα έγγραφο. Είναι η ανακοίνωση μιας νέας παγκόσμιας πραγματικότητας. Μιας εποχής όπου η Αμερική κοιτάζει προς την Ασία, ενώ η Ευρώπη καλείται –ίσως για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο– να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Και το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι: είναι έτοιμη;
