Ένας ακόμη δύσκολος ενεργειακά χειμώνας αρχίζει να διαγράφεται και για τα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς οι διεθνείς γεωπολιτικές αναταράξεις περνούν πλέον με ολοένα μεγαλύτερη ένταση από τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου στις αντλίες των πρατηρίων, στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και, σε λίγες εβδομάδες, στο κόστος θέρμανσης.
Η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζει νέο πακέτο παρεμβάσεων, με πρώτη προτεραιότητα το πετρέλαιο θέρμανσης, επιδότηση στο diesel και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Το βασικό πρόβλημα, ωστόσο, βρίσκεται πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα: η διεθνής αγορά ενέργειας έχει επιστρέψει σε συνθήκες έντονης αβεβαιότητας.
Πάνω από τα δύο ευρώ η βενζίνη
Στα μέσα Σεπτεμβρίου η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης είχε ήδη φτάσει περίπου στα 2,16 ευρώ το λίτρο, ενώ το diesel κίνησης κινούνταν περίπου στα 2,12 ευρώ. Σε αρκετές περιοχές της χώρας οι τιμές ήταν αισθητά υψηλότερες, με την αμόλυβδη να ξεπερνά ακόμη και τα 2,30 ευρώ.
Πίσω από τις αυξήσεις βρίσκεται κυρίως η άνοδος της διεθνούς τιμής του πετρελαίου και η αναστάτωση στις αλυσίδες εφοδιασμού. Το Brent είχε κινηθεί τις προηγούμενες ημέρες στην περιοχή των 105-110 δολαρίων το βαρέλι, επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από εκείνα που είχαν καταγραφεί νωρίτερα μέσα στο έτος.
Η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει δημιουργήσει προβλήματα σε βασικές διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου και LNG, ενώ οι αγορές παρακολουθούν με ιδιαίτερη ανησυχία τις εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, προβλήματα στην παραγωγή και τη διακίνηση ρωσικών καυσίμων επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο μια ήδη περιορισμένη προσφορά.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οποιαδήποτε νέα στρατιωτική κλιμάκωση ή διαταραχή σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς μεταφράζεται γρήγορα σε υψηλότερη τιμή του αργού πετρελαίου – και στη συνέχεια σε ακριβότερη βενζίνη και diesel στην Ελλάδα.
Το φυσικό αέριο παρασύρει και το ηλεκτρικό ρεύμα
Η πίεση δεν περιορίζεται στα καύσιμα. Η ευρωπαϊκή τιμή του φυσικού αερίου κινήθηκε τον Σεπτέμβριο σε επίπεδα κοντά ή και πάνω από τα 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι πολύ χαμηλότερων τιμών πριν από τη νέα κλιμάκωση της ενεργειακής κρίσης. Η κατάσταση επιβαρύνεται από τα σχετικά χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα και τον διεθνή ανταγωνισμό για φορτία LNG πριν από τον χειμώνα.
Για την Ελλάδα αυτό έχει άμεση σημασία. Το φυσικό αέριο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος του μείγματος ηλεκτροπαραγωγής. Όταν λοιπόν ακριβαίνει το αέριο, αυξάνεται και η τιμή με την οποία παράγεται ηλεκτρικό ρεύμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στα μέσα Σεπτεμβρίου, η μέση χονδρική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος είχε ανέβει περίπου στα 157-160 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι περίπου 133 ευρώ τον Αύγουστο.
Το πρόβλημα, επομένως, λειτουργεί ως αλυσίδα: ακριβότερο πετρέλαιο → ακριβότερα καύσιμα και μεταφορές → ακριβότερο φυσικό αέριο → ακριβότερη παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος → μεγαλύτερη πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Και αυτή η πίεση μπορεί στη συνέχεια να περάσει στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Ο μεγάλος φόβος είναι το πετρέλαιο θέρμανσης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την κυβέρνηση βρίσκεται πλέον μπροστά: στις 15 Οκτωβρίου αρχίζει η περίοδος διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης. Χωρίς κρατική παρέμβαση, οι εκτιμήσεις που δημοσιεύθηκαν τις προηγούμενες ημέρες έφερναν την τιμή κοντά ακόμη και στα 2 ευρώ το λίτρο.
Για χιλιάδες οικογένειες, ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα και σε περιοχές με χαμηλές θερμοκρασίες, ένα τέτοιο επίπεδο τιμών θα δημιουργούσε πολύ σοβαρό πρόβλημα ενόψει του χειμώνα. Γι’ αυτό και το Μέγαρο Μαξίμου έχει βάλει το πετρέλαιο θέρμανσης στην πρώτη θέση των άμεσων παρεμβάσεων.
Τι σχεδιάζει η κυβέρνηση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ήδη ανακοινώσει ότι η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να συγκρατήσει την αρχική τιμή του πετρελαίου θέρμανσης κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο. Το σχέδιο προβλέπει μια διπλή παρέμβαση στην τιμή, με συμμετοχή τόσο του κράτους όσο και των διυλιστηρίων.
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, έχει γίνει λόγος για συνολική παρέμβαση που μπορεί να αντιστοιχεί σε τουλάχιστον περίπου 25 λεπτά ανά λίτρο, ώστε η τιμή που διαφορετικά θα πλησίαζε τα δύο ευρώ να περιοριστεί αισθητά.
Παράλληλα προβλέπεται:
- οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, που θα αφορά τις μορφές ενέργειας που καλύπτονται από το υφιστάμενο πλαίσιο,
- συνέχιση ή παράταση της επιδότησης του diesel κίνησης,
- παρέμβαση στην αντλία για επιδοτούμενα καύσιμα,
- και εξέταση μηχανισμού περιορισμού του περιθωρίου κέρδους στην αγορά καυσίμων.
Οι λεπτομέρειες του πακέτου αναμένεται να εξειδικευθούν από τα αρμόδια υπουργεία.
Τι γίνεται με τη βενζίνη
Το δυσκολότερο ζήτημα παραμένει η βενζίνη. Μια γενικευμένη μείωση φόρων στα καύσιμα θα είχε μεγάλο δημοσιονομικό κόστος. Ο πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι θα θέσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο το ζήτημα του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα αφορά συνολικά την Ευρώπη και ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρήσει εύκολα σε μονομερή μεγάλη μείωσή του χωρίς ισοδύναμα δημοσιονομικά μέτρα.
Αυτό εξηγεί και γιατί η κυβέρνηση επιλέγει προς το παρόν περισσότερο στοχευμένες παρεμβάσεις στο πετρέλαιο θέρμανσης και στο diesel αντί για μια οριζόντια μείωση της τιμής όλων των καυσίμων.
Ένα πρόβλημα που δεν λύνεται μόνο στην Ελλάδα
Ακόμη και ένα μεγάλο πακέτο επιδοτήσεων μπορεί να περιορίσει το κόστος για τον καταναλωτή, δεν μπορεί όμως να αλλάξει τη διεθνή τιμή του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου.
Η ελληνική αγορά είναι εξαρτημένη από τις εισαγωγές και επομένως παραμένει εκτεθειμένη στις διεθνείς αναταράξεις. Αυτό σημαίνει ότι η εξέλιξη των τιμών τους επόμενους μήνες θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τρεις παράγοντες: τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, την ασφάλεια των βασικών ενεργειακών διαδρομών και την κατάσταση της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου μέσα στον χειμώνα.
Οι πρώτες κυβερνητικές παρεμβάσεις λειτουργούν κυρίως ως ανάχωμα. Αν οι διεθνείς τιμές παραμείνουν σε τόσο υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, η πίεση για πρόσθετα μέτρα θα επανέλθει.
Και αυτή τη φορά το ενεργειακό πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον λογαριασμό στην αντλία. Αφορά ταυτόχρονα θέρμανση, ηλεκτρικό ρεύμα, μεταφορές, παραγωγή και τελικά το συνολικό κόστος ζωής.
