Η περίπτωση της Όλγας Σαπολάγιεβα (Olga Shapolayeva) είναι χαρακτηριστική για το πόσο ευάλωτο μπορεί να αποδειχθεί το σύστημα εποπτείας των κοινωνικών δικτύων. Σας παρουσιάζουμε ορισμένους μηχανισμούς φίμωσης των αντίθετων απόψεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Όλγα, μεταφράστρια, ακτιβίστρια του ελληνοουκρανικού κινήματος και εκπρόσωπος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων Ουκρανίας, διατηρούσε στο Facebook έναν λογαριασμό με περισσότερους από 16.000 ακολούθους. Καθημερινά δημοσίευε πληροφορίες για τον πόλεμο, τα ρωσικά εγκλήματα στην Ουκρανία και απαντούσε σε αφηγήματα της ρωσικής προπαγάνδας που αναπαράγονται στον ελληνόφωνο χώρο. Και ξαφνικά ο λογαριασμός της εξαφανίστηκε.
Το Facebook την ενημέρωσε ότι ο λογαριασμός απενεργοποιήθηκε επειδή κάποιες δημοσιεύσεις ή σχόλιά της παραβίαζαν τους Όρους της Κοινότητας. Της δόθηκε δικαίωμα ένστασης μέσα σε 180 ημέρες. Μέχρι τότε, όμως, ο λογαριασμός παραμένει ουσιαστικά εκτός λειτουργίας.
Η περίπτωση των περιορισμών που επιβλήθηκαν στον λογαριασμό Olga Shapolayeva φέρει όλα τα χαρακτηριστικά της οργανωμένης ρωσικής επίθεσης, κρίνοντας από τη θεματολογία του λογαριασμού και από το ιστορικό. Και εδώ γεννάται ένα πολύ σοβαρό ερώτημα: πόσο δύσκολο είναι για μια οργανωμένη ομάδα, ένα δίκτυο ή ακόμη και έναν άνθρωπο που διαθέτει αρκετά χρήματα να προκαλέσει πρόβλημα σε έναν λογαριασμό και ουσιαστικά να φιμώσει μια φωνή με την οποία διαφωνεί;
Η απάντηση είναι: δυστυχώς, όχι και τόσο δύσκολο.
Πώς γίνεται αυτό;
Δεν χρειάζεται να κάποιος να χακάρει τον λογαριασμό αλλά να διαθέτει τους απαραίτητους πόρους και να γνωρίζει πώς λειτουργούν τα συστήματα εποπτείας περιεχομένου της εκάτσοτε πλατφόρμας (το ίδιο ισχύει όχι μόνο για το Facebook). Έπειτα να χρησιμοποιήσει κάποιον από τους παρακάτω μηχανισμούς:
Μαζικές αναφορές – mass reporting. Εκατοντάδες ή χιλιάδες λογαριασμοί μπορούν να κάνουν ταυτόχρονα report σε ένα προφίλ ή σε συγκεκριμένες αναρτήσεις του. Θεωρητικά ο αριθμός των reports δεν αρκεί από μόνος του για να κλείσει ένας λογαριασμός. Στην πράξη, όμως, ένα κύμα καταγγελιών μπορεί να προκαλέσει αυτόματο επανέλεγχο περιεχομένου και να αυξήσει δραματικά την πιθανότητα enforcement.
Brigading. Ομάδες χρηστών συντονίζονται για να χτυπήσουν έναν συγκεκριμένο λογαριασμό με reports, σχόλια, reactions ή άλλες ενέργειες. Η επίθεση μπορεί να οργανωθεί μέσα σε Telegram, Discord, κλειστά Facebook groups ή άλλες πλατφόρμες.
Στοχευμένα reports στις πιο «επικίνδυνες» κατηγορίες. Δεν έχει την ίδια βαρύτητα μια καταγγελία για spam και μια καταγγελία για hate speech, βία, τρομοκρατικό περιεχόμενο ή παρενόχληση. Μια οργανωμένη ομάδα μπορεί να επιλέξει ακριβώς τις κατηγορίες που ενεργοποιούν αυστηρότερα αυτοματοποιημένα φίλτρα.
Χτύπημα παλιών αναρτήσεων. Δεν χρειάζεται να βρεθεί ένα καινούργιο post. Κάποιος μπορεί να «σκάψει» χρόνια πίσω, να εντοπίσει παλαιότερα κείμενα, φωτογραφίες ή εκφράσεις που μπορούν να ερμηνευτούν από έναν αλγόριθμο ως προβληματικές και να ξεκινήσει ταυτόχρονες αναφορές σε πολλές από αυτές. Έτσι μπορούν να συσσωρευτούν violations ή strikes.
Ψεύτικοι, αγορασμένοι ή κλεμμένοι λογαριασμοί. Με χρήματα μπορεί κάποιος να αποκτήσει πρόσβαση σε μεγάλο αριθμό λογαριασμών. Υπάρχουν ολόκληρες παράνομες αγορές που πουλούν παλιούς λογαριασμούς, bots ή υπηρεσίες μαζικής δραστηριότητας στα social media.
Reporting farms. Αντί για bots, μπορεί να χρησιμοποιηθούν πραγματικοί άνθρωποι. Ομάδες εργαζομένων πληρώνονται για επαναλαμβανόμενες ενέργειες: reports, clicks, comments, δημιουργία λογαριασμών. Είναι πιο ακριβό, αλλά συχνά πιο δύσκολο να ανιχνευθεί από ένα απλό botnet.
Προσπάθεια δημιουργίας πολλών μικρών παραβιάσεων. Ένας λογαριασμός μπορεί να μη διαγραφεί εξαιτίας μίας ανάρτησης αλλά εξαιτίας μιας σειράς αποφάσεων του συστήματος. Αν δημιουργηθεί η εικόνα ότι ο λογαριασμός παραβιάζει επανειλημμένα τους κανόνες, η πλατφόρμα μπορεί να φτάσει σε προσωρινό ή μόνιμο αποκλεισμό.
Εκμετάλλευση του αυτοματισμού. Εδώ βρίσκεται η «αχίλλειος πτέρνα» του συστήματος. Το Facebook διαχειρίζεται δισεκατομμύρια αναρτήσεις και δεν εξετάζει κάθε υπόθεση εξαρχής με άνθρωπο. Μεγάλο μέρος της διαδικασίας γίνεται με αυτοματοποιημένα συστήματα. Και οι αυτοματισμοί κάνουν λάθη. Πολιτικό περιεχόμενο, πολεμικές εικόνες, σαρκασμός, ιστορικές αναφορές ή δημοσιογραφική τεκμηρίωση μπορούν να παρερμηνευτούν.
Μπορεί ο ο τίτλος «έχεις λεφτά, κατεβάζεις όποιον θέλεις» είναι σκόπιμα υπερβολικός ωστόσο δεν απέχει πολύ από την αλήθεια. Δεν υπάρχει κουμπί που αγοράζεις και εξαφανίζεις έναν αντίπαλο. Υπάρχει όμως ένα οικοσύστημα στο οποίο τα χρήματα μπορούν να αγοράσουν ανθρώπους, λογαριασμούς, bots και χρόνο – και όλα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να πιέσουν ένα σύστημα moderation που λειτουργεί σε τεράστια κλίμακα και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον αυτοματισμό.
Το παράδοξο είναι προφανές. Οι πλατφόρμες δημιούργησαν τα reports για να προστατεύουν τους χρήστες από κακοποίηση, απάτες και παράνομο περιεχόμενο. Το ίδιο εργαλείο μπορεί να μετατραπεί σε όπλο εναντίον εκείνων που ακριβώς θα έπρεπε να προστατεύει.
Μπορεί κάποιος να προστατευτεί;
Απόλυτη προστασία δεν υπάρχει. Υπάρχουν όμως τρόποι να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο.
Το πρώτο είναι να έχει ενεργοποιημένη ισχυρή ασφάλεια λογαριασμού: two-factor authentication, ενημερωμένο email και τηλέφωνο ανάκτησης, ασφαλή passwords και έλεγχο των συσκευών που έχουν πρόσβαση.
Το δεύτερο είναι να κρατά αρχείο. Screenshots από warnings, emails από τη Meta, URLs αναρτήσεων, ημερομηνίες και οποιαδήποτε ένδειξη ασυνήθιστης δραστηριότητας μπορούν να αποδειχθούν κρίσιμα σε μια ένσταση.
Το τρίτο είναι να μη βασίζεται όλη η δημόσια παρουσία σε μία πλατφόρμα. Website, Telegram, newsletter, YouTube ή άλλες πλατφόρμες λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας. Ένας λογαριασμός με δεκάδες χιλιάδες ακολούθους μπορεί να εξαφανιστεί μέσα σε ένα πρωί.
Και όταν συμβεί αυτό, η εσωτερική ένσταση στη Meta δεν είναι πλέον η μοναδική επιλογή. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του Digital Services Act, ο χρήστης μπορεί να προσφύγει και σε πιστοποιημένους εξωδικαστικούς φορείς που εξετάζουν αποφάσεις πλατφορμών όπως το Facebook και το Instagram.
Το ουσιαστικό ζήτημα όμως παραμένει. Όταν ένα κοινωνικό δίκτυο έχει μετατραπεί ταυτόχρονα σε χώρο ενημέρωσης, πολιτικής αντιπαράθεσης και δημόσιου διαλόγου, η απόφαση ενός αλγορίθμου να εξαφανίσει έναν άνθρωπο από αυτόν τον χώρο δεν είναι απλώς τεχνικό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα δημοκρατίας.
ww3.gr
