Την ώρα που στην Ελλάδα –σε εκκλησιαστικούς, πολιτικούς και «πατριωτικούς» κύκλους– εξακολουθεί να επιβιώνει ο μύθος της Ρωσίας ως «προμαχώνα της Ορθοδοξίας», ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν φροντίζει δημόσια, επανειλημμένα και χωρίς περιστροφές να τον διαψεύδει.
Στην πρόσφατη μαραθώνια συνέντευξη τύπου του, ο Ρώσος πρόεδρος δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες αναφορές περί «πολυπολιτισμικής Ρωσίας». Προχώρησε πολύ πιο πέρα: μίλησε ανοιχτά για σύγκλιση αξιών μεταξύ Ρωσίας και μουσουλμανικού κόσμου, παρουσίασε το Ισλάμ ως φυσικό ιδεολογικό σύμμαχο και ενέταξε αυτή τη σύγκλιση στο ευρύτερο γεωπολιτικό του αφήγημα απέναντι στη Δύση.
Χαρακτηριστικό ήταν το παράδειγμα που επέλεξε. Αναφερόμενος σε «παραδόσεις του Καυκάσου», ο Πούτιν έφτασε στο σημείο να μιλήσει θετικά για γάμους σε πολύ μικρή ηλικία, λέγοντας ότι «πρέπει να σεβόμαστε τις παραδόσεις των λαών» και μάλιστα «αναρωτήθηκε» αν και οι Ρώσοι θα πρέπει να εφαρμόζουν αυτές τις πρακτικές. Δηλαδή γάμους μεταξύ ανηλίκων, γιατί περί αυτού γινόταν συζήτηση. Η δήλωση αυτή δεν ήταν ούτε αθώα ούτε τυχαία. Ήταν ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τις μουσουλμανικές κοινωνίες εντός και εκτός Ρωσίας ότι το Κρεμλίνο είναι πρόθυμο να υιοθετήσει – ή έστω να νομιμοποιήσει – κοινωνικές πρακτικές που έρχονται σε πλήρη σύγκρουση με το ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και με τις αρχές της ορθοδοξίας.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Πούτιν αναφέρθηκε στο Καζάν, που φέτος ορίστηκε ως «πολιτιστική πρωτεύουσα του ισλαμικού κόσμου», τόνισε ότι πάνω από το 10% του πληθυσμού της Ρωσίας είναι μουσουλμάνοι και υπογράμμισε ότι οι «παραδοσιακές αξίες» της Ρωσίας συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με εκείνες των μουσουλμανικών χωρών. Μάλιστα, δεν δίστασε να επικαλεστεί ακόμη και τον πατριάρχη της Ρωσικής Εκκλησίας, λέγοντας ότι «σε όλα τα βασικά ζητήματα αξιών υπάρχει σύμπτωση» με το Ισλάμ.
Αυτή η ρητορική δεν είναι απλώς θρησκευτική. Είναι βαθιά πολιτική. Ο Πούτιν επιχειρεί να οικοδομήσει έναν αντι-δυτικό αξιακό άξονα, όπου η Ρωσία, οι μουσουλμανικές χώρες και η Κίνα εμφανίζονται ως υπερασπιστές της «παράδοσης», απέναντι σε μια Δύση που παρουσιάζεται ως ηθικά εκφυλισμένη λόγω δικαιωμάτων ΛΟΑΤΚΙ, φιλελευθερισμού και κοσμικότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ορθοδοξία παύει να είναι ο πυρήνας της ρωσικής ιδεολογίας και μετατρέπεται σε ένα από τα εργαλεία του κράτους – ισότιμο με το Ισλάμ, τον εθνικισμό και τον αυταρχισμό. Ό,τι εξυπηρετεί τη συνοχή του καθεστώτος και τη γεωπολιτική του στρατηγική είναι αποδεκτό. Ό,τι δεν εξυπηρετεί, παραμερίζεται.
Η αντίφαση με την ελληνική πραγματικότητα είναι κραυγαλέα. Την ώρα που στην Ελλάδα κάποιοι εξακολουθούν να μιλούν για «ορθόδοξο τόξο» και «πνευματική συγγένεια» με τη Ρωσία, το Κρεμλίνο οικοδομεί συμμαχίες όχι στη βάση της πίστης, αλλά στη βάση της εξουσίας. Η Ρωσία του Πούτιν δεν ενδιαφέρεται για την Ορθοδοξία ως πνευματική παράδοση· ενδιαφέρεται για την πίστη ως μηχανισμό πειθαρχίας και πολιτικής νομιμοποίησης.
Η σύγκλιση με το Ισλάμ, όπως την περιέγραψε ο ίδιος ο Πούτιν, δεν είναι πολιτιστικός διάλογος. Είναι στρατηγική επιλογή. Και όσοι στην Ελλάδα συνεχίζουν να βλέπουν τη Μόσχα ως «κιβωτό της Ορθοδοξίας», καλό θα ήταν να ακούσουν προσεκτικά τι λέει – και τι κάνει – ο άνθρωπος που κυβερνά τη Ρωσία.
